Chứng từ xuất khẩu nông sản là phần quyết định lô hàng có được thông quan nhanh ở nước nhập hay phải nằm chờ ở cảng. Với trái cây tươi, mỗi ngày chờ là thêm phí lưu container lạnh và hàng kém tươi đi. Bài viết liệt kê các chứng từ thường gặp khi nhập trái cây, dừa từ Việt Nam, ai lập hay cấp từng loại và điểm người mua nên kiểm trước khi hàng lên tàu.
Yêu cầu về chứng từ xuất khẩu nông sản khác nhau theo thị trường, loại hàng và điều kiện giao hàng. Danh sách dưới là khung chung; trước mỗi đơn, hai bên nên đối chiếu quy định hiện hành của nước nhập và yêu cầu của ngân hàng nếu thanh toán bằng thư tín dụng.
Bộ chứng từ xuất khẩu nông sản gồm những gì
Có thể chia chứng từ xuất khẩu nông sản thành ba nhóm. Nhóm thương mại do người bán lập, gồm hợp đồng, hoá đơn và phiếu đóng gói. Nhóm vận tải do hãng tàu hoặc đại lý cấp, chủ yếu là vận đơn. Nhóm chuyên ngành do cơ quan nhà nước hoặc tổ chức được uỷ quyền cấp, như kiểm dịch, xuất xứ, an toàn thực phẩm.
| Chứng từ | Ai lập hoặc cấp | Dùng để làm gì |
|---|---|---|
| Hợp đồng mua bán | Người bán và người mua | Căn cứ cho mọi chứng từ khác |
| Hoá đơn thương mại | Người bán | Khai hải quan, tính thuế, thanh toán |
| Phiếu đóng gói | Người bán | Kiểm đếm, kiểm hoá, nhận hàng |
| Vận đơn | Hãng tàu hoặc đại lý | Bằng chứng giao hàng, nhận hàng tại cảng đích |
| Giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật | Cơ quan kiểm dịch thực vật Việt Nam | Chứng nhận hàng đáp ứng yêu cầu kiểm dịch của nước nhập |
| Giấy chứng nhận xuất xứ (C/O) | Cơ quan, tổ chức được giao cấp, hoặc tự chứng nhận nếu hiệp định cho phép | Hưởng thuế ưu đãi theo hiệp định thương mại |
| Chứng nhận an toàn thực phẩm, phiếu kiểm nghiệm | Cơ quan có thẩm quyền hoặc phòng thử nghiệm | Khi thị trường hoặc người mua yêu cầu |
Chứng từ thương mại: hợp đồng, hoá đơn, phiếu đóng gói
Hợp đồng mua bán
Hợp đồng là gốc của mọi chứng từ xuất khẩu nông sản khác, nên ghi rõ tên hàng, quy cách (cỡ trái, độ chín, cách đóng thùng), số lượng, giá, điều kiện giao hàng theo Incoterms, phương thức thanh toán, thời gian giao và danh sách chứng từ người bán phải cung cấp. Với trái cây tươi, nên có thêm điều khoản về nhiệt độ container, cách giám định khi hàng tới và thời hạn khiếu nại.
Hoá đơn thương mại và phiếu đóng gói
Hoá đơn thương mại ghi giá trị lô hàng, đơn giá, điều kiện giao hàng và thông tin hai bên. Phiếu đóng gói ghi số thùng, trọng lượng tịnh, trọng lượng cả bì và cách xếp pallet. Hai chứng từ này phải khớp nhau và khớp với vận đơn về tên hàng, số lượng, số container. Lệch một con số trọng lượng cũng có thể khiến hải quan nước nhập yêu cầu giải trình.

Vận đơn và chứng từ vận tải cho hàng lạnh
Trong bộ chứng từ xuất khẩu nông sản đi đường biển, vận đơn là bằng chứng hãng tàu đã nhận hàng và là căn cứ để lấy hàng ở cảng đích. Với vận đơn gốc, người nhận phải xuất trình bản gốc. Chờ bản gốc chuyển phát quốc tế dễ làm chậm việc nhận trái cây tươi, nên nhiều bên dùng điện giao hàng hoặc giấy gửi hàng đường biển, tuỳ thoả thuận thanh toán.
Với container lạnh, nên kiểm vận đơn có ghi nhiệt độ cài đặt và thông số thông gió đúng như đã đặt chỗ. Đây là căn cứ khi có tranh chấp chất lượng. Nếu dùng pallet gỗ, cần pallet đã xử lý và đánh dấu theo tiêu chuẩn quốc tế ISPM 15, hoặc dùng pallet nhựa, giấy để tránh vướng kiểm dịch vật liệu đóng gói.
Giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật
Với trái cây tươi, giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật gần như luôn có mặt trong bộ chứng từ xuất khẩu nông sản. Giấy này do cơ quan kiểm dịch thực vật của Việt Nam cấp sau khi kiểm tra lô hàng, xác nhận hàng đáp ứng yêu cầu kiểm dịch của nước nhập. Một số thị trường còn yêu cầu xử lý nhiệt, chiếu xạ hoặc xử lý lạnh trước khi xuất, tuỳ loại trái.
Yêu cầu kiểm dịch thường nằm trong thoả thuận song phương giữa Việt Nam và từng nước nhập, nên cùng một loại trái, mỗi thị trường có thể cần quy trình khác. Thông tin chính thức về kiểm dịch thực vật xuất khẩu có tại trang của Cục Bảo vệ thực vật.
Mã số vùng trồng và mã số cơ sở đóng gói
Mã số là phần ngày càng quan trọng của chứng từ xuất khẩu nông sản. Nhiều thị trường yêu cầu trái cây tươi phải đến từ vùng trồng và cơ sở đóng gói đã được cấp mã số và đăng ký với nước nhập. Mã số vùng trồng gắn với diện tích canh tác được theo dõi dịch hại và việc dùng thuốc; mã số cơ sở đóng gói gắn với nhà xưởng sơ chế. Hai mã thường phải in trên thùng hoặc ghi trong giấy kiểm dịch.
Với người mua, mã số là công cụ truy xuất: khi có vấn đề về dư lượng hoặc dịch hại, cơ quan chức năng lần ngược được về đúng vùng trồng và cơ sở đóng gói. Mã số có thể bị tạm dừng nếu vi phạm, nên hãy hỏi nhà cung cấp mã còn hiệu lực cho thị trường của mình không.

C/O và các giấy tờ an toàn thực phẩm
Giấy chứng nhận xuất xứ theo hiệp định thương mại
Trong chứng từ xuất khẩu nông sản, giấy chứng nhận xuất xứ (C/O) giúp người nhập hưởng thuế suất ưu đãi nếu Việt Nam và nước nhập cùng tham gia một hiệp định thương mại tự do. Mỗi hiệp định có mẫu C/O riêng, ví dụ:
- Mẫu D cho các nước ASEAN theo ATIGA.
- Mẫu E cho Trung Quốc theo hiệp định ASEAN – Trung Quốc.
- Mẫu AK, VK cho Hàn Quốc; mẫu AJ, VJ cho Nhật Bản.
- Mẫu EUR.1 hoặc tự chứng nhận xuất xứ theo EVFTA với Liên minh châu Âu.
- Các mẫu theo CPTPP, RCEP và hiệp định khác, một số cho phép tự chứng nhận.
Người mua nên báo trước mẫu C/O cần dùng, vì cấp sai mẫu hoặc sai thông tin có thể làm mất ưu đãi thuế. Nếu không cần ưu đãi, có thể chỉ cần C/O không ưu đãi hoặc không cần C/O, tuỳ quy định nước nhập.
Chứng nhận an toàn thực phẩm và phiếu kiểm nghiệm
Một số thị trường yêu cầu giấy chứng nhận an toàn thực phẩm hoặc đăng ký cơ sở sản xuất với cơ quan quản lý nước nhập. Ngoài ra, nhiều nhà nhập khẩu yêu cầu kèm theo chứng từ xuất khẩu nông sản phiếu kiểm nghiệm dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, kim loại nặng hay vi sinh từ phòng thử nghiệm độc lập. Sản phẩm chế biến như nước dừa đóng chai thường cần thêm hồ sơ nhãn và thành phần.
Những lỗi chứng từ xuất khẩu nông sản hay gặp
- Tên hàng, trọng lượng hoặc số container không khớp giữa hoá đơn, phiếu đóng gói, vận đơn và giấy kiểm dịch.
- Thiếu mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói trên thùng hoặc trên giấy tờ khi thị trường bắt buộc.
- Cấp sai mẫu C/O, hoặc thông tin trên C/O lệch với hoá đơn.
- Bộ chứng từ gửi chậm so với ngày tàu tới, khiến hàng lạnh phải chờ ở cảng.
- Chứng từ không đúng yêu cầu của thư tín dụng, dẫn tới ngân hàng từ chối thanh toán.
Cách phòng tránh đơn giản nhất là gửi bản nháp chứng từ xuất khẩu nông sản để người mua kiểm trước khi phát hành bản chính. Hai bên cũng nên giữ một bảng kiểm chung cho từng tuyến.

Greenvia chuẩn bị chứng từ xuất khẩu nông sản cho đơn của bạn
Với mỗi đơn hàng trái cây tươi hay dừa xiêm xanh, Greenvia trao đổi trước với người mua về danh sách chứng từ, mẫu C/O, yêu cầu kiểm dịch và cách gửi bộ chứng từ. Bản nháp được gửi để bạn kiểm trước khi phát hành. Quy trình đóng gói, chuỗi lạnh và chứng từ được trình bày thêm ở trang xuất khẩu.
Nếu bạn cần danh sách chứng từ xuất khẩu nông sản cho đúng thị trường của mình, hãy liên hệ Greenvia qua Tel / WhatsApp / WeChat +84 906 523 268 hoặc email [email protected]. Chúng tôi sẽ cùng bạn rà yêu cầu trước khi chốt đơn.




